اصل عدل در حوزه‏های اجتماعی و سياسی


آنچه تا كنون گفته شد مربوط به طرح علمی مسأله عدل در جو فكری و علمی‏
جهان اسلام بود ، همه مربوط به اين بود كه چگونه شد كه مسأله " عدل الهی‏
" در نظام تكوين و يا نظام تشريع ، از قرون اوليه اسلامی وارد علوم اسلامی‏
شد و تا آنجا اهميت يافت كه بعضی فرق ، خود را " عدليه " خواندند و
" عدل " را يكی از اصول اعتقادی و مايه امتياز اعتقادی خود از ساير فرق‏
بشمار آوردند ، چنانكه ما شيعيان ، اصول اعتقادی اسلامی خود را كه‏
می‏شماريم " عدل " را به عنوان يكی از اصول دين نام می‏بريم .
علاوه بر طرح علمی ، به نوعی ديگر نيز اين مسأله از صدر اسلام در جامعه‏
اسلامی و در سطح عامه مردم مطرح بوده است ، و آن مرحله اجرائی عدل است .
يك نفر مسلمان ، از بديهيات اوليه انديشه‏های اسلامی اجتماعی اش ، اين‏
بوده كه امام و پيشوا و زعيم بايد عادل باشد ، قاضی بايد عادل باشد ،
شاهد محكمه بايد عادل باشد ، شاهد طلاق يا رجوع بايد عادل باشد ، و از نظر
يك مسلمان شيعی ، امام جمعه و جماعت نيز بايد عادل باشد . هر مسلمان‏
همواره در برابر پستهايی كه يك مقام عادل بايد اشتغال كند احساس‏
مسؤوليت می‏كرده است . اين جمله رسول اكرم زبانزد خاص و عام بود :
« افضل الجهاد كلمة عدل عند امام جائر » ( 1 ) و چه شهامتها و حماسه‏ها كه‏
اين جمله كوتاه آفريده است .
طرح مسأله عدل از نظر عملی و عينی در سطح اجتماع ، تاريخچه بس درازی‏
دارد و چون از موضوع بحث كتاب خارج است ما وارد آن نمی‏شويم .