آخرین ارسالی ها

**کنکاش**

ابن بطوطه جهانگرد معروف در سفرنامه خود معروف به "رحله ابن بطوطه" مي نويسد: من در دمشق فقيه بزرگ حنابله تقي الدين بن تيميه1 را ديدم،او در فنون گوناگون سخن مي گفت ولي در عقل او چيزي بود2 آنگاه مي فرمايد:
او در يكي از جمعه ها در مسجدي مشغول وعظ و ارشاد بود و من نيز شركت كردم از جمله گفتار او بود:خداوند [از عرش] به آسمان نخست فرود مي آيد مانند فرود آمدن من از منبر،اين سخن را بگفت و يك پله از منبر پائين آمد،در اين هنگام فقيهي مالكي به نام "ابن الزهرا" به مقابله برخاست ، و سخن او را رد كرد،مردم به طرفداري از ابن تيميه برخاستند و فقيه معترض را با مشت و كفش زدند.
اين نمونه اي از عقائد او است كه شاهد عيني ،كاملا بي طرف، با گوش خود شنيده و ديده است هرگاه مردي با اين پايه از درايت و آگاهي از عقايد و معارف به تحليل بپردازد بايد از پي آمدهاي آن به خدا پناه برد.3
********************
1-تقی الدین احمد بن عبد الحلیم معروف به ابن تیمیه
2-عبارت عربي ابن بطوطه:"و كان في عقله شي ء"
3-كتاب "وهابيت مباني فكري،كارنامه عملي" تأليف آيت الله سبحاني ص 26 به نقل از رحله ابن بطوطه:95-96،طبع دار صادر سال 1384

**naser66**

ابن‏تيميه در کتاب منهاج السنه می گوید: «هيچ‏كس با رسول خدا در فضايل مساوى نيست. نه على و نه غير او». «1»

در جواب به این نظر ایشان باید عرض کنم که ما تابع نص هستيم. براساس آيه مباهله و دلايل قطعى ديگر امام على عليه السلام در تمام كمالات همانند رسول خداست. پيامبر خطاب به او فرمود: «من از خدا چيزى نخواستم جز آن‏كه مثل آن را براى تو درخواست نمودم و چيزى درخواست ننمودم مگر آن‏كه خدا به من عطا كرد. جز آن‏كه به من خبر دادند؛ بعد از من پيامبرى نخواهد بود». «2» و نيز فرمود: «على از من و من از اويم و او ولىّ شما بعد از من است». «3»
ابن تيميه: «انفُس در لغت عرب بر مساوات دلالت ندارد بلكه مقصود از آن نزديكان و خويشان انسان است».
آنگاه براى اثبات حرف خود به آياتى اشاره مى‏كند كه در آنها لفظ انفس به كار رفته ولى دلالت بر مساوات ندارد.
مثل آيه 12 سوره نور: «چرا هنگامى كه اين (تهمت) را شنيديد، مردان و زنان با ايمان نسبت به خود [و كسى كه همچون خود آنها بود] گمان خير نبردند». «4»
پاسخ: در برخى آيات بين كلمه انفس و اقرباء مقابله افتاده و نمى‏توان در همه جا ادعا كرد انفس به معناى اقرباء است. خداوند مى‏فرمايد: «اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد خود و خانواده خويش را از آتش حفظ كنيد». «5» در اين آيه انفس در نفس انسان به معناى حقيقى آن استعمال شده ولى در آيه مباهله مجازاً در معناى تنزيلى به كار رفته يعنى امام على عليه السلام به منزله پيامبر صلى الله عليه و آله در جميع فضايل است. نه اين‏كه نفس پيامبر صلى الله عليه و آله باشد.
ابن‏تيميه: «اين كه پيامبر اين چهار نفر را همراه خود آورد مقصود اجابت دعا نبود زيرا دعاى پيامبر به تنهايى كافى بود». «6»
پاسخ: اگر چنين بود چرا خداوند از پيامبر خواست از نصارا بخواهد كه اين افراد را نيز بياورند. اگر وجود آنها در مباهله دخيل نبود چه نيازى به اين دعوت بود به خصوص كه در آخر آيه آمده: «سپس همگى با هم مباهله كنيم».
سخن ابن‏تيميه اجتهاد در مقابل نص است چون مطابق برخى روايات پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «هر گاه من دعا كردم شما آمين بگوييد ...». «7» و اين خود بر اين دلالت دارد كه آمين آنها در اجابت دعاى پيامبر بى‏تأثير نبوده است.
ابن‏تيميه: «كلمه انفسنا اختصاص به على ندارد چون به صيغه جمع آمده». «8»
پاسخ: عرب به جهاتى از جمله احترام، لفظ جمع را بر مفرد به كار مى‏برد. در قرآن نيز چنين كاربردى زياد مشاهده مى‏شود به علاوه تعبير به جمع در اين آيه به جهت بيان اين مطلب است كه سزاوار است دو گروه مباهله كننده خواص اهل بيت خود را بياورند. خواه افراد هر دسته متعدد باشند يا خير.
ابن‏تيميه: «مقصود از انفسنا شخص پيامبر است يعنى هنگام مباهله بايد خود و فرزندان و زنان خود را بياوريد». «9»
پاسخ: اين توجيه اجتهاد در مقابل نص است چون مطابق روايات صحيح پيامبر براى مباهله حسنين عليهما السلام را كه مصداق ابناءنا بودند؛ حضرت زهرا عليها السلام كه مصداق نساءنا بود و على عليه السلام را كه مصداق انفسنا بود آورد. اگر مقصود از انفسنا خود پيامبر بود چرا على را همراه آورد. با اين فرض لازم مى‏شود دعوت كننده و دعوت شده يكى باشند و اين باطل است چون انسان هيچ گاه خودش را دعوت نمى‏كند. در صورت درست بودن اين احتمال لازم مى‏شود كلمه انفسنا و انفسكم در آيه زيادى باشد زيرا شخص پيامبر داخل در جمله (تعالوا نَدعُ) است و اگر كسى بگويد انسان گاهى خود را نيز دعوت مى‏كند مثلًا عرب مى‏گويد:
«دعوتُ نفسى الى كذا»؛ «من خودم را به فلان چيز دعوت كردم». در جواب مى‏گوييم اگر چه دعوت خود نيز صحيح است ولى نمى‏توان كاربرد آن را حقيقى دانست اضافه بر اين كه برخى تصريح كرده‏اند انسان هيچ گاه خودش را دعوت نمى‏كند بلكه ديگرى را مى‏خواند مگر آنكه مجازاً چنين باشد «10»
******
1) منهاج السنه، ج 7، ص 122
2) كنزالعمال، ج 6، ص 407
3) مسند احمد، ج 1، ص 3 و 151
4) نور: 12
5) تحريم: 6
6) منهاج السنه، ج 7، ص 122- 130
7) تفسير كشاف، زمخشرى، ج 1، ص 369؛ تفسير مراغى، ج 3، ص 175
8) منهاج السنه، ج 7، ص 122- 130
9) همان.
10) حاشيه شيخ زاده بر تفسير بيضاوى، ج 1، ص 634