موضع مالک (بیشواى فرقه مالکیه) نسبت به شفاعت پیامبر(ص)

سمهودى در وفاءالوفاء و بسیارى دیگر در کتابهاى مناسک حج و آداب زیارت این حدیث را آورده و تصریح کرده اند که سند آن صحیح است: عیاض در شفا با سند نیکو از ابن حمید (که او در زمره کسانى است که از مالک روایت مى کرده) نقل مى کند که گفت: ابوجعفر (منصور دوانیقى) در مسجد النبى(ص) با مالک مناظره میکرده در این مناظره مالک به منصور خطاب کرد و گفت: یا امیر المؤمنین! صدایت را در این مسجد بلند نکن زیرا خداوند قومى را ادب کرده و به آنان اخلاق و ادب را تعلیم داده و فرموده صدایتان را از صداى پیامبر بلندتر نکنید و عده اى را مدح کرده و فرموده آنان که نزد رسول خدا(ص)آهسته سخن مى گویند کسانى هستند که خداوند قلبهاى آنان را براى ایمان آزموده است و عده اى را نیز سرزنش کرده و مى فرماید آنان که تو را صدا مى زنند از پشت حجره ها اکثرشان تعقل نمى کنند و بدان که حرمت رسول اللّه(ص) در حال ممات مانند حرمت او در حال حیات است .(1)

پس از آن منصور خجل شده و با حالت خضوع گفت: اى مالک آیا هنگام دعا در کنار قبر پیامبر باید رو به قبله بایستم یا رو به قبر رسول اللّه(ص) کنم؟ مالک گفت چرا صورتت را از قبر برگردانى در حالى که پیامبر وسیله تو و وسیله پدر تو آدم(ع) در روز قیامت است رو به قبر بایست و از پیامبر طلب شفاعت کن تا نزد خدا برایت شفاعت کند خداوند هم فرموده است: اگر آنان که به خود ظلم کرده اند نزد تو بیایند و بخواهند که خدا آنان را بیامرزد و رسول خدا هم برایشان استغفار کند به تحقیق خدا را توبه پذیر و مهربان مى یابند.(2)

این حدیث راعامه در کتابهاى مختلفى آورده اند و همه از ابن حمید نقل کرده و گفته اند که سندش صحیح است. شایان ذکر است گفتگوى مالک با منصور یک گفتگوى خصوصى نبوده بلکه در مسجد رسول خدا(ص) در حضور جمعیت انجام گرفت اگر اى کار خلاف بود و شرک محسوب مى شد و حتى اگر شائیه شرک داشت و حام بود هرگز مالک چنین حرفى نمى زد در آن زمان اگرچه اصحاب رسول خدا نبودند اما تابعین و تابعینِ تابعین در مدینه حضور داشند و زمانى بود که مردم به عهد رسول خدا نزدیک بودند در عین حال هیچ کس این مطلب را انکار نکرد و اگر انکار و اعتراضى بود حتماً نقل مى شد.

منابع:
1.حجرات آیه 2، 3، 4
2.نساء، آیه 64

دیدگاه امام القدوه (یکى از علماى مالکى مذهب) در مورد شفاعت

او در المدخل در فصل زیارت قبور مى گوید:
توسل به پیامبر(ص) موجب ریزش بارهاى سنگین خطاها و گناهان است زیرا گناهان در مقابل برکت و عظمت شفاعت او بسیار کوچکند و شفاعت او از همه گناهان عظیم تر است پس بشارت باد بر کسى که آن حضرت را زیارت میکند و کسى که نمى تواند به زیارت آن حضرت برود باید شفاعت آن حضرت به درگاه الهى پناه آورده و بگوید خداوندا قسم به حرمت حضرت رسول(ص) نزد خود ما را از شفاعت او محروم نکن و کسى که غیر از آن چه گفتیم اعتقادى داشته باشد محروم است آیا چنین کسى نشنیده است که خداى تعالى مى فرماید اگر آنان که به خود ظلم و ستم کرده اند نزد تو بیایند از خدا طلب آمرزش کنند تو نیز براى آنان استغفار کنى حتماً خدا را توبه پذیر و مهربان مى یابند پس کسى که نزد او بیاید و در درگاهش بایستد و متوسل شود خداوند را توبه پذیر و مهربان خواهد یافت زیرا خداوند از خلف وعده منزّه است و به کسى که پیامبر را شفیع قرار دهد وعده قبول توبه داده است و این مطلبى است که هیچ کس در آن شک و شبهه ندارد مگر کسى که منکر دین و مخالف خدا و رسولش باشد و ما از حرمان و محرومیت به خدا پناه مى بریم(1)


منبع:
1.الغدیر ج 5 ،ص 112 ـ المدخل ،ج 1، ص 257

دیدگاه قسطلانى (از شارحان صحیح بخارى) در مورد شفاعت

قسطلانى در المواهب الندنّیة مى گوید: سزاوار است که زائر پیامبر(ص) زیاد دعا و تضرع کند و به او توسل جوید و از او اسغاثه و طلب شفاعت نماید و هنگامیکه کسى طلب شفاعت از پیامبر کند شایستگى آن را دارد که خداوند پیغمبر را در حق او شفیع قرار دهد او در ادامه مى گوید استغاثه به معناى طلب و پناه خواهى است پس پناه خواهنده از پناه خواسته شده طلب پناه مى کند تا پناه براى او فراهم آورد فرقى نیست که با لفظ استغاثه یا با لفظ توسل یا لفظ شفاعت و یا با لفظ توجه و تجوّه که هر دو به معناى علو و قدر و منزلت مى باشد تعبیر کند(1)


منبع:
1.الغدیر ـ ج 5 ص 141